سموم و آفت کش ها

کشاورزان  و باغداران برای به دست آوردن محصول از زمین زحمات زیادی می کشند ، اما حاصل کار آنها را اول حشرات و جوندگان   می خورند.

بنابراین برای از بین بردن آفات گیاهان و به دست آوردن محصولات بهتر و بیشتر مزارع و باغات را سمپاشی می کنند و برای آن که گاو ، گوسفند ، مرغ و پرندگان دیگر از مزاحمت کنه ، شپشک و ... خلاص شوند طویله ها و محل نگهداری آنان را سمپاشی می کنند. حتی بعضی از سموم را به پوست بدن حیوان می مالند.

وقتی در محل زندگی وجود مگس ، سوسک ، کک ، کنه ، عقرب و حشرات دیگر آزارمان می دهد به فکر می افتیم که با سم آنها را از بین ببریم.

 

سم چیست ؟

سم به شکل مایع ، جامد یا گاز تهیه می شود. سم اگر به مقدار خیلی کم خورده یا به پوست مالیده شود و یا انسان بخار و بوی آن را تنفس کند باعث ناراحتی ، بیماری و مسمومیت شده و یا منجر به مرگ می گردد.

مسمومیت ممکن است خیلی شدید باشد ، به طوری که شخص مسموم و اطرافیان فوری متوجه شوند ( مسمومیت حاد ) و یا کم کم به صورت ناراحتی و مریضی ظاهر گردد ، به طوری که حتی شخص مسموم و اطرافیان متوجه دلیل ناراحتی و بیماری او نشوند ( مسمومیت مزمن )

راه های ورود سم به بدن

1-     سم می تواند از راه نفس کشیدن وارد ریه ها شود.

2-     سم می تواند از طریق پوست وارد بدن شود.

3-     سم می تواند از راه دهان و خوردن وارد بدن شود.

درجه شدت یا ضعف زیان آوری سموم بستگی به موارد زیر دارد :

·         نوع مادۀ شیمیایی

·         راه ورود به بدن

·         مدت تماس بدن با مادۀ شیمیایی

موارد مصرف سموم

استفاده از سموم تنها راه حل مبارزه با حشرات نیست ، بلکه راه حل اساسی مبارزه با حشرات و جوندگان بهسازی محیط و رعایت نظافت و بهداشت محیط است . در صورتی که این مسایل رعایت نشود ، مدتی پس از سمپاشی مجدداً محیط آلوده به حشرات و ناقلین خواهد شد.

تاریخچه ی سم شناسی

 در طول تاريخ بعضی از بندپايان بعنوان دشمن انسان در جهت كاهش محصولات كشاورزی و ناقل بيماری ها شناخته شده‎اند و انسان از بدو پيدايش و بويژه از آغاز متمدّن شدن، همواره بدنبال روش های مقابله با اين دشمنان بوده است. در زمان های قديم انسان از مواد طبيعی موجود مانند مواد معدنی و گياهی برای مبارزه استفاده می‎نمود، لازم به ذكر است كه تا قبل از شروع جنگ جهان دوّم اكثر مواد شيميايي استفاده شده بر عليه آفات از مواد معدني چون آرسنيك و گوگرد بودند, و به طور همزمان، استفاده از گياهاني همچون گل پيرتروم, نيكوتين و روتنون نيز مرسوم بود. دهة 1940 آغازي بود كه در آن «انقلاب حشره‎كش ها» بوقوع پيوست.

در آن زماني سم DDT در سطح وسيعي بعنوان حشره‎كش مورد استفاده قرار گرفت. خاصيت حشره‎كشي اين ماده توسط در سال 1939 كشف شد و بخاطر اين كشف و استفاده از آن در كنترل بسياري از بيماري ها جايزه صلح نوبل در سال 1948 را از آن پل مولر( کاشف ) ساخت و متعاقباً سم DDT در سطح وسيعتري توليد و مصرف گرديد و توليد صنعتي ساير سموم نيز ادامه يافت.

با كشف سم DDT و استفاده از آن در از بين بردن حشرات, سازمان جهاني بهداشت اين ماده را بنام (گلولة سحرآميز) , ناميد و ادعا نمود با در دست داشتن آن قادر به ريشه‎كني بسياري از بيماري ها و ازجمله بيماري مالاريا خواهد بود.كه اين موضوع با بروز مقاومت به سموم در حشرات با شكست مواجه شد.

طبقه‎بندي سموم

سموم را بر اساس منشأ و مواد شيميايي موجود مي‎توان به گروه هاي زير طبقه بندي نمود:

1 ـ سموم كلره :

اين گروه از سموم در طيف وسيعي بر عليه آفات و حشرات موذي، مورد استفاده قرار گرفته است. از مهمترين سمومي كه در اين گروه قرار دارد مي‎توان به سموم ذيل اشاره نمود : ددت, ديلدرين, BHC, ديكوفول, آلدرين, كلردان, هپتاكلر و اندوسولفان. از مهمترين خصوصيات اين سموم مي‎شود به پايداري طولاني آنها در محيط و طيف وسيع حشره‎كشي آنها اشاره نمود.

2 ـ سموم فسفره :

حشره كش هاي فسفره مصنوعي، مولكول هاي آلي حاوي فسفر مي‎باشند. همزمان با جنگ جهاني دوّم اين گروه از سموم بعنوان گازهاي جنگي توسط آلماني‎ها سنتز شدند و سپس به خاصيت حشره‎كشي آنها پي برده شد. تا كنون بيش از 100 تركيب از اين سموم به بازار آمده است و از راه هاي مختلف بر روي حشرات اثر مي‎گذارند.

از مهمترين سموم در اين گروه مي‎توان به مالاتيون, پاراتيون, ديازينون, سيستوكس, متاسيستوكس, تمفوس, كلروپيروفوس متيل , پيريميفوس متيل, فنتيون و فنيتروتيون اشاره نمود. خاصيت ابقايي اين سموم در مقايسه با سموم كلره كمتر مي‎باشد.

3 ـ كاربامات‎ها :

اين گروه از سموم از نظر مكانيسم عمل بر روي حشرات شبيه سموم فسفره هستند. از مهمترين سمومي كه در اين گروه قرار دارند مي‎توان كارباريل, پروپوكسور, فورادان آلديكارپ را نام برد.

4 ـ سموم پايروتروئيد :

اين گروه از سموم نسل جديدي از حشره‎كش ها را بوجود آورده است. منشاء اين گروه از سموم از گل پيرتر بوده است كه مبدأ آن ايران مي‎باشد. از نظر ساختمان شيميايي, استر يك اسيد و الكل مي‎باشند. در دهة 1950 اين گروه بصورت مصنوعي سنتز شدند. اوّلين گروه از اين سموم كه به بازار عرضه شدند در مقابل نور سريعاً تجزيه مي‎شدند. متعاقباً بر روي فرمول شيميايي آنها كارهاي فراواني انجام پذيرفت و سمومي به بازار عرضه گرديد كه خاصيت ابقائي بيشتري در طبيعت داشتند. هم اكنون بيشترين استفاده را در كنترل حشرات خانگي و آفات كشاورزي به خود اختصاص داده‎اند. مهمترين پايروتروئيدها عبارتند از : آلترين, بيوآلترين, رزمترين, بيورزمترين, پرمترين, سايفلوترين, دلتامترين, سايپرمترين, لمبداسيهالوترين و فنترين. هم‎اكنون سموم فوق را در كنترل ناقلين مالاريا به صورت هاي سمپاشي ابقايي داخل منازل, سمپاشي فضايي و استفاده از پشه‎بندهاي آغشته به سموم، به كار مي‎برند.

5 ـ سموم جديد :

علاوه بر چهار گروه اصلي كه قبلاً توضيح داده شد, هم اكنون انواع و اقسام سموم از گروه هاي مختلف به بازار عرضه شده است كه مكانيسم عمل آنها ممكن است با گروه هاي قبلي متفاوت باشد. گروه ديگري بنام هاي تنظيم كننده رشد حشرات (ICR’s) به بازار عرضه شده است كه مكانيسم عمل آنها بر روي حشرات همانند هورمون هاي جلداندازي و جواني حشرات است. از مهمترين نمونه‎هاي اين گروه مي‎توان به متوپرن و ديفلوبنزورون اشاره نمود. تركيبات جلب كننده حشرات, تركيبات دوركننده حشرات, عقيم كننده‎هاي شيميايي و فرمون‎هاي حشرات نيز جهت كنترل به بازار عرضه شده‎اند كه تا كنون مقدمات انجام طرح هاي تحقيقاتي خود را پشت سر مي‎گذارند.

سم را چگونه و کجا بايد نگهداري کرد ؟

1- سم را بايد دور از دسترس افراد و بچه ها و در محلي مجهز به درب و قفل مناسب نگهداري نمود .

2- به هيچ وجه نبايد در آشپزخانه و اطاق محل زندگي سم نگهداري شود .

3- سم بايد در قوطي و ظرف خودش نگهداري شود و هرگز نبايد آن را داخل ظرف يا شيشه ديگر ريخت چون ممکن است اشتباهاً از آن استفاده شود .

4- بعد از هر بار استفاده حتماً بايد درب قوطي سم محکم بسته شود .

5- سم را نبايد با وسيله نقليه اي که مسافر ، دام و يا مواد غذايي حمل مي شود جابجا کرد .

6 -  سم نبايد در محل و يا نزديک مواد غذايي نگهداري شود .

چه کساني مي توانند با سم کار کنند ؟

1- کسي که سم و خطرات ناشي از آن را مي شناسد و مي داند که چگونه بايد آن را بکار برد تا خطري متوجه خود و اطرافيان نباشد ( پس سمپاشي کار هر کسي نيست ).

2 -کسي که سالم و قوي بنيه باشد ، مردان پير ، زنان حامله و افراد کمتر از 18 سال نبايد به هيچ وجه سمپاشي نمايند .

4-     تمام کساني که به بيماري خاصي مانند بيماريهاي قلبي ، کليوي و کبدي و يا حتي سرماخوردگي دچار هستند در زمان سمپاشي نبايد حضور داشته باشند.

 

اصول ایمنی در کار با آفت کشها :

Ø      کلیه ظروف حاوی سموم و آفت کشها بایستی دارای برچسبی باشند که بر روی این برچسبها اطلاعاتی شامل نام و نوع سم ، درجۀ سمیت،خصوصیات فیزیکی ، شیمیایی ،اطلاعات بهداشتی سم ، توصیه هایی در مورد کمکهای اولیه ، شرایط نگهداری و حریق ، آن ماده درج شده باشد.

Ø      تمام افرادی که از سموم دفع آفات استفاده می کنند باید قبل از مصرف اطلاعات کافی را در مورد ماده مورد نظر کسب کرده و از عوارض ناشی از تماس با سم اطلاع کافی داشته باشند.

Ø      در هنگام سم پاشی بایستی اطلاعاتی به ساکنین منطقه و یا محل در مورد زمان سم پاشی و نوع سموم مصرفی داده شده و به آنها گفته شود که اگر عوارض خاصی را مشاهده کنند سریعا“ موارد را گزارش نمایند.

Ø      کف انبارنگهداری سم بایستی از جنس بتون و غیر قابل نفوذباشد ، دارای دما و رطوبت مناسب (15درجه سانتیگراد-40% ) با تهویه کافی بوده وسموم در ظروف کاملا“ در بسته ،بدور از مواد غذایی و بر روی پالت،نگهداری شود .. در دسترس بودن کپسولهای اطفاء حریق و جعبه کمکهای اولیه در این محل ضروری است .

رعایت نکات ایمنی در هنگام سم پاشی :                              

1-  استفاده از وسایل حفاظت فردی مناسب شامل لباس کار یکسره با آستر نخی ،پیش بند از جنس نئو پرن ، دستکش پلاستیکی ساق بلند با آسترپنبه ای ، چکمه پلاستیکی با جورابهای نخی ، کلاه ، عینک و شیلد صورت ، ماسک تنفسی مناسب (برای اینکه سم با دست و بدن تماس پیدا نکند باید حتماً شخصی که سمپاشی می کند از لباس ، کلاه و دستکش پلاستیکی که بدن ، دست ها و موهای او را کاملاً بپوشاند استفاده نماید. ( شکل 4-1 )

چون ممکن است هنگام سمپاشی قطرات سم به چشم بپاشد ، فرد سمپاش باید از عینک مخصوص که چشم را کاملاً محافظت      می کند ، استفاده کند.ذرات سم به صورت بخار یا پودر وارد دهان شده ، در اثر تنفس به ریه ها می رود. بنابراین موقع سمپاشی باید حتماً از ماسک و یا پارچه تمیز برای پوشاندن دهان و بینی استفاده شود.

برای اینکه موقع سمپاشی قطرای سم روی پاها نریزد و یا وقتی روی محل سمپاشی شده راه می روند ته کفش به سم آلوده نشود باید از چکمۀ بلند استفاده نمایند.)

2- خودداری از مصرف هر گونه مواد خوراکی ، آشامیدنی و کشیدن سیگار در طول مدت سمپاشی

3-   دور نگهداشتن افراد بخصوص کودکان از محل سمپاشی و خارج کردن حیوانات و پرندگان از محل سمپاشی

4-  سمپاشی نبایستی در جهت وزش باد و یا در هنگام بارندگی انجام شود.

5-     خودداری از ورود افراد به محیط سمپاشی شده برای مدت 24 ساعت

 

 

نکات ایمنی بعد از انجام سم پاشی :

1- تمیز کردن و شستشوی وسایل سمپاشی در پایان کار روزانه و عدم رها کردن باقی مانده سموم موجود در پمپ سم پاشی در رودخانه هاو یا آبهای راکد و یا جاری .

2- عدم استفاده از ظروف خالی سم به عنوان ظروف نگهداری مواد غذایی یا استفاده برای نگهداری غذای حیوانات .

3- سوزاندن ظروف و پاکتهای خالی سم و دفن کردن قوطی های خالی فلزی سموم در زیر خاک .

4- انجام معاینات دوره ای هر 6 ماه یکبار برای کارگران سم پاشی .

6- استحمام پس از پایان کار و تعویض کلیه لباسها و شستشوی کلیه وسایل حفاظتی مورد استفاده با آب و صابون .

به کسانی که سمپاشی می کنند موارد زیر را آموزش دهید :                                      

·         موقع سمپاشی از خوردن آب و غذا و کشیدن سیگار خودداری نمایند.

·         اگر سم به چشم پاشیده شد ، فوراً چشم را با آب زیاد شستشو دهند.

·         اگر سم روی بدن ریخت باید فوراً محل را با اب و صابون بشویند.

·         پس از تمام شدن کار سمپاشی لباس ، ماسک و چکمه را بیرون آورده ، دست ها و صورت را بشویند و هرگز با لباس و کفش سمپاشی به خانه نروند.

·         پس از اتمام کار محل سمپاشی شده را ترک نموده و در فضای آزاد استراحت کنند.

نکات دیگری که هنگام استفاده از سموم باید مورد توجه قرار گیرند عبارتند از :

Ø      سمومی که برای کشتن موش ها استفاده می شود برای انسان بسیار خطرناک بوده و باید سم موش ، در محل هایی که دور از دسترس بچه ها و افراد دیگر است به کار رفته و از ریختن آنها در نزدیکی مواد غذایی و یا محل هایی که گاو و گوسفند ، مرغ یا پرندگان نگهداری می شوند اجتناب نمایند. در صورتی که حیوانات این سم ها را بخورند و بمیرند و گوشت آنها مورد استفاده قراربگیرد باعث مسمومیت شده و خطرناک است.

Ø      بعضی از طعمه های موش کش دارای سموم ضد انعقاد خون هستند که اگر حیوانات یا انسان آنها را بخورد دچار خونریزی داخلی می شود و ممکن است از دهانه و بینی اش خون جاری شود که در صورت برخورد با چنین مواردی باید آنها را ارجاع فوری داد.

Ø      برای جلوگیری از پیدا شدن حشرات در برنج و حبوبات ، آرد و ... از قرص هایی استفاده می شود ( فسفید آلومینیوم ) که پس از باز کردن از محفظه ایجاد گاز سمی می کنند.

Ø      بعضی از مردم از خطرات این قرص ها اطلاعی ندارند و ممکن است در داخل اتاق لولۀ قرص ها را باز کرده و آن را در گونی برنج و یا حبوبات گذاشته و در همانجا بمانند که در نتیجه چون گاز سمی از قرص ها خارج می شود باعث مسمومیت افراد خواهد شد. به علاوه اگر کسی این قرص ها را بخورد به شدت مسموم شده و ممکن است بمیرد. بنابراین به دلیل خطرناک بودن این قرص ها موقع مصرف باید دقت کرد که :

Ø      بستۀ قرص ها دور از دسترس افراد و بچه ها و در محل قفل دار نگهداری شود.

Ø      قبل از به کار بردن در انبارها ، باید تمام در و پنجره ها بسته باشد و شکاف های انبار با نایلون گرفته شود.

Ø      بعد از قرص گذاری نباید کسی در اتاق های اطراف انبار بخوابد.

Ø      هنگام خارج کردن قرص ها از داخل محفظه باید از دستکش پلاستیکی استفاده کرد.

Ø      اگر قرص داخل گونی حبوبات گذاشته می شود باید با کیسه نایلون کاملاً گونی را پوشاند و آن را خارج از اتاق و در هوای آزاد قرار داد.

Ø      اگر کسی گاز فسفید آلومینیوم را تنفس کرده و دچار تهوع و استفراغ شده و یا آن را خورده باشد ، باید او را ارجاع فوری بدهیم.

طریقۀ استفاده از حشره کش ها

 

معمولاً برای رهایی از مزاحمت مگس ، پشه و سوسک از حشره کش ها استفاده می کنند. داخل قوطی های حشره کش سم همراه با گاز قابل اشتعال وجو دارد. بنابراین آنها را نزدیک شعلۀ آتش قرار ندهید و یا استفاده نکنید. هنگامی که افراد در اتاق نشسته یا خوابیده اند و یا مشغول غذا خوردن هستند نباید از حشره کش استفاده شود ، چون ذرات سم روی بدن و غذاها می نشیند و یا از راه دهان و بینی وارد ریه ها می شود.

برای کم کردن خطرات اسپری ( افشانه ها ) باید نکات زیر رعایت شوند :

·         باید افشانه ها را به هنگام مصرف کاملاً از صورت دور نگه داشت .

·         این مواد نباید نزدیک حرارت نگهداری شوند.

·         از افشانه هایی که روی آنها علامت « دوست لایۀ ازن » دارند استفاده شود .

·         هیچگاه نباید قوطی های خالی افشانه را سوراخ کرده یا سوزاند.

·         قوطی های افشانه نشت دار در محیط رها نشوند.

رنگ ها

 

رنگ های معمولی مصرفی در خانه ها آثار زیان آوری بر روی سلامتی انسان دارند.دستور عمل مصرف صحیح آنها به شرح زیر است :

·         از تماس این مواد با پوست بدن و چشم ها خودداری شود.

·         هنگام رنگ زدن از خوردن ، آشامیدن و سیگار کشیدن خودداری شود.

·         در محیط رنگ شده تا وقتی رنگ خشک نشده نباید به سر برد.

·         از محکم بسته شدن درب قوطی های رنگ مطمئن شوید و آنها را دور از دسترس کودکان و حرارت آتش نگه دارید.

مواد رنگ کننده

این مواد برای خوش رنگ کردن غذا به کار می رود . البته مواد رنگی که از گیاهان به دست می آید بی ضرر بوده ، ولی مواد رنگی مصنوعی که شامل ترکیبات شیمیایی مختلف هستند ، چنانچه زیاد مصرف شوند به سیستم عصبی صدمه زده ، باعث دردهای عضلانی و در برخی موارد سبب ابتلا به سرطان و یا حتی مرگ می شوند.

مواد خوش طعم کننده

از این مواد می توان انواع سس ها و مواد دیگر را نام برد. مصرف زیاد این گونه مواد شیمیایی باعث سردرد ، تهوع ، بی حالی و ضعف ، خواب آلودگی ، رسوب چربی در کبد و کلیه ها می شوند.

نمک خوراکی

مقدار کم نمک برای بدن لازم است ولی مصرف زیاد آن سبب بالا رفتن فشار خون و بیماری قلبی و عروقی می شود.

ظروف غذا و وسایل آشپزی

بسته بندی های ظروف و لوازم آشپزخانه ای که از روزنامه ، پلاستیک های بازیافتی و یا چینی و سرامیک های رنگ شده تهیه شده اند ، معمولاً دارای مواد شیمیایی خطرناک هستند که با غذا مخلوط شده ، باعث آلودگی و مسمومیت می شود و عوارضی چون سرگیجه ، اسهال ، تهوع ، درد   معده و گاهی اختلالات مغزی را به همراه دارد. در بعضی موارد تماس و استفاده طولانی از این مواد موجب بیماری و گاهی سرطان در انسان می شود.

 

برای کم کردن آثار این گونه لوازم بر سلامتی انسان پیشنهاد می شود :

1-     برای بسته بندی مواد غذایی به جای روزنامه از کاغذ سفید ، یا کیسه های پلاستیکی تمیز استفاده شود.

2-     از استفادۀ ظروف با رنگ های درخشان و لعاب های براق خودداری شود.

3-     از نگهداری مواد غذایی اسیدی مانند سرکه یا ترشی در ظروف پلاستیکی خودداری شود زیرا پلاستیک در اسید حل شده و مواد سمی تولید می کند.

 

 

 

 

نکات لازم در مورد مواد شوینده :

مقدمه:

امروزه با توجه به تنوع در تولیدات كارخانه ای مواد شوینده، سفیدكننده امور شست و شو و به طور كلی تمیزكاری در خانه نه تنها سرعت یافته ، بلكه راحت تر شده است.

مواد طبیعی گوناگونی مانند نمك طعام، آب لیمو ترش، گلیسرین، سركه سفید و جوش شیرین و ... وجود دارند كه برای لك بری و سفید كردن مورد استفاده قرار گرفته و بسیارمفید نیزهستند ، ولی برای كلیه موارد كافی نبوده لذا همه ما مجبور به استفاده از محصولات شیمیایی كارخانه ای هستیم .

مسموميت هاى ناشى از استنشاق مواد شوينده:

 بيشتر موارد مسموميت با شوينده ها از نوع استنشاقى است .

استفاده از مواد سفيدكننده در فضاى بسته حمام و دستشويى به علت ايجاد گاز كلر، موجب تحريك راه هاى هوايى شده و علايم مسموميت در افراد بروز مى كند و سرفه، خس خس سينه و تنگى نفس بويژه در افراد داراى زمينه بيمارى هاى ريوى از جمله علايم مسموميت با اين مواد است.

گاهى افراد بويژه زنان خانه دار براى پاكيزگى بيشتر سطوح سراميكى از مخلوط وايتكس و تركيبات اسيدى بسيار قوى مانند جوهر نمك استفاده مى كنند كه به علت برخى فعل و انفعالات شيميايى موجب آزاد شدن بيشتر گاز كلر و در نتيجه شدت علايم مسموميت مى شود و در صورت بالا بودن سن و داشتن زمينه بيمارى هاى ريوى و قلبى، مى تواند منجر به مرگ شود                                                                             

تماس مكرر با سفيد كننده ها موجب از بين رفتن چربى پوست در محل تماس شده و به دنبال آن خارش، سوزش، زخم، ترشحات آبكى و چركى ايجاد مى شود. بهترين راه براى جلوگيرى از خشكى پوست و عود اين ضايعات، استفاده از كرم هاى حاوى اوره، گليسيرين، وازلين و غيره است.

زنان خانه دار بايد هنگام خانه تكانى و استفاده از مواد شوينده، پاك كننده و سفيد كننده حتماً از دستكش استفاده كنند و به علت احتمال ايجاد حساسيت به دستكش هاى لاستيكى بايد ابتدا دستكش نخى و سپس از دستكش پلاستيكى استفاده كرد.

خطرمسمومیت کودکان باموادشوینده:

برخى نيز به علت بى دقتى و سهل انگارى، مواد پاك كننده و سفيدكننده را در دسترس كودكان قرار مى دهند و احتمال دارد آنها نيز به علت كنجكاوى با اين مواد در تماس قرار گيرند.

والدين در صورت مسموميت خوراكى فرزندان، نبایستی آنها را وادار به استفراغ كنند، زیرا اين كار موجب آسيب ديدگى و سوختگى بيشتر دستگاه گوارش مى شود. بنابراين بهتر است تا رساندن مصدوم به بيمارستان يا مراكز درمانى، عمل رقيق سازى با آب يا شير صورت گيرد و به دفعات و به مقدار ۳۰ تا ۵۰ سى سى به كودك، شير يا آب خورانده شود.

توصیه های ایمنی :

1- هنگام استفاده از شوينده‌هاي شيميايي، حتماً از ماسك و دستکش مناسب استفاده کنید.

2- تركيب جوهرنمك و وايتكس بسيار خطرناك است؛ خصوصاً براي چشم، پوست و ريه. توصيه مي‌شود از تركيب اين دو ماده خودداري کنيد.

3- محصولات شيميايي و شوينده را هميشه در ظرف اصلي آن نگهداري کنيد هيچگاه اين مواد را در ظرف مواد خوراکي ( مانند بطري نوشابه ) نگه داري نکنيد . اين عمل سبب خورده شدن اشتباهي اين مواد توسط کودکان مي شود .
4- هميشه پس از استفاده از مواد شيميايي سريعا درب آن را ببنديد .

5- اگر از مواد سفید كننده و انواع اسیدها استفاده می كنید ، مراقب باشید كه به پوست، چشم و حتی لباس شما نپاشد

6- هنگامی كه برای شست و شوی سرویس های بهداشتی از مواد فوق استفاده می كنید، حتماً پنجره ای را در آن مكان باز كرده و در صورت وجود هواكش ، آن را روشن كنید.

به جای مواد شیمیایی می توان از موارد زیر در منزل استفاده کرد :

·         برای خوشبو کردن هوا ، آب لیموی تازه را در ظرفی ریخته و به صورت بخور درآورید.

·         برای تمیز کردن شیشه و پنجره ، دو قاشق آبلیمو را در یک لیتر آب حل و با روزنامه خیس شیشه ها را تمیز کنید.

·         به جای مصرف نفتالین می توان روزنامه را در اطراف کمد لباس گذاشت .

·         برای تمیز کردن لوله های فاضلاب 12 فنجان جوش شیرین را در آب جوش حل کنید و درون لوله های فاضلاب بریزید.

·         برای براق شدن ظروف فلزی از آبلیمو با کمی مایع شستشو استفاده کنید .

·         به جای استفاده از پودرهای صیقلی کننده ظروف ، از نمک یا جوش شیرین استفاده کنید.

·         برای پاک کردن صورت به جای استفاده از مواد شیمیایی ، مخلوط مساوی آبلیمو ، عسل و شیر به کار ببرید.