معاونت بهداشتی
۱۳۹۹ جمعه ۱۵ فروردين
تاریخ: 1393/01/31 تعداد بازدید: 44
شما در برابر سلامت خود، خانواده و جامعه چه مسئوليتي داريد؟
برخي افراد به ضرورت ارزيابي سلامت خود اعتقاد ندارند و تا زماني كه بيماري به سراغشان نيامده از انجام هرگونه بررسي وضعيت سلامت خود اجتناب مي كنند و برخي حتي ترجيح مي دهند از بيماري خود اطلاع نداشته باشند و زماني به پزشك مراجعه مي كنند كه بسيار ديراست.آيا اين باور و شيوه زندگي درست است؟

شما در برابر سلامت خود، خانواده و جامعه چه مسئوليتي داريد؟

مقدمه:

برخي افراد به ضرورت ارزيابي سلامت خود اعتقاد ندارند و تا زماني كه بيماري به سراغشان نيامده از انجام هرگونه بررسي وضعيت سلامت خود اجتناب مي كنند و برخي حتي ترجيح مي دهند از بيماري خود اطلاع نداشته باشند و زماني به پزشك مراجعه مي كنند كه بسيار ديراست.آيا اين باور و شيوه زندگي درست است؟

بديهي است سلامتي ارزشمند ترين نعمت خدادادي به هر فرد است كه بايدبراي حفظ آن بطورآگاهانه تلاش نماييم. خداوند كريم در آيه 195 سوره بقره انسان را از اينكه با دست خود و بي توجهي ها و بي مبالاتي ها ، به هلاكت افكند، نهي مي كند. پس هر يك از ما مسئوليم براي حفظ حيات و سلامتي مان به اندازه كافي آگاه ، ماهر و توانمند شويم و از وجود ارزشمند خود مراقبت و حفاظت نماييم و از هر آنچه باعث به خطر انداختن سلامت مان مي شود ، پرهيز كنيم. با انجام خود مراقبتي هر فرد « مي تواند» بر سلامت خود تاثير گذار باشد. خودمراقبتي يعني همانطور كه براي همه‌‌چيز وقت مي‌گذاريم و برنامه‌ريزي مي‌كنيم، براي حفظ سلامت خود و خانواده هم تلاش كنيم. هدف اصلي « خود مراقبتي» ايجاد حساسيت و مسئوليت در افراد و جامعه در جهت بهبود سلامت و افزايش كيفيت زندگي شان است.

مفهوم خود مراقبتي:

خودمراقبتي، گام اول سلامت است. گام اول سلامت، يعني اينكه ما ياد بگيريم خودمان از خودمان مراقبت كنيم.خود مراقبتي شامل اعمالي است كه مردم انجام مي دهند تا تندرست بمانند،از سلامت ذهني وجسمي خود نگهداري كنند،نيازهاي اجتماعي ورواني خودرا برآورده سازند،از بيماريها يا حوادث پيشگيري كنند،ناخوشي ها ووضعيت هاي مزمن را بهبود بخشندونيزاز سلامت خود بعد از بيماري حاد ويا ترخيص از بيمارستان حفاظت كنندكه متعاقب آن به فرزندان،خانواده،دوستان،همسايگان واجتماعات محلي نيز گسترش مي يابد.كه دراينصورت ، بخش عظيمي از بيماري ها قابل پيشگيري و عوامل خطر سازبيماري ها نيزكنترل مي شود.

تفاوت خود مراقبتي و خود درماني:

گاهي اوقات از مفهوم خودمراقبتي برداشت غلطي صورت مي گيرد و با خود درماني اشتباه مي شود . خود درماني به مفهوم اقدام به درمان بدون داشتن اطلاعات كافي در زمينه بيماري ها يا تصميم گيري هاي خود سرانه و غير استاندارد درماني است .از جمله رفتارهاي خودسرانه اي كه با استانداردهاي خودمراقبتي تطبيق ندارد استفاده نابجا از دارو مي باشد. درخود مراقبتي دانش و مهارت لازم از منابع مطمئن از جمله متخصصين بهداشتي كسب شده و اقدامات و فعاليت ها بطور آگاهانه، آموخته شده و هدفدار به منظور حفظ حيات و تامين، حفظ و ارتقاي سلامت فرد و خانواده انجام مي شود.

چرا خود مراقبتي؟

در دنياي امروز به دنبال بهبود وضعيت بهداشت عمومي، بيماري‌هاي عفوني و واگير شيوع كمتري پيدا كرده اند و از طرفي با تغيير شرايط زندگي مثل ماشيني شدن زندگي و كم تحركي ناشي از آن و تغييرات رژيم غذايي، افزايش مصرف غذاهاي آماده كه اغلب كالري غذايي بالايي دارند؛ شيوع اضافه وزن و چاقي منجر به افزايش چشمگير بيماري هاي مزمني نظير بيماري هاي قلبي عروقي و ديابت شده است. از سوي ديگر سالمند شدن جمعيت و ‌افزايش اميد به زندگي نيز شمار اين گروه از بيماري ها را كه اغلب در سنين بالا بروز مي كنند، افزايش داده است. بيشترين مراقبت مورد نياز افراد مبتلا به بيماري هاي مزمن « خود مراقبتي» است. تخمين زده مي شود كه 65 تا 85 درصد مراقبت هاي سلامتي به وسيله خود شخص و خانواده اش، بدون دخالت متخصصين اعمال مي شود.بطور مثال افراد ديابتي در طول يك سال به طور متوسط 3 ساعت با متخصصان بهداشتي و درماني تماس دارند و در بقيه سال با استفاده از توصيه هاي دريافتي از متخصصان از خود مراقبت مي نمايند.با حمايت از برنامه خود مراقبتي ، مبتلايان به بيماري هاي مزمن مانند ديابت و فشارخون مي توانند ياد بگيرندكه چگونه از خود مراقبت نموده و از كيفيت زندگي بهتري برخوردار شوند .

بسياري از آسيب ها، مشكلات و بيماري هاي امروزي، ريشه در نوع "رفتار" افراد دارد. اگر رفتارها اصلاح شوند، شاهد كاهش بسياري از بيماري ها از جمله بيماري هاي قلبي عروقي، ديابت، فشار خون و همچنين كاهش بسياري از آسيب هاي اجتماعي خواهيم بود.با خود مراقبتي مي توانيم انگيزه و توانايي لازم براي اصلاح رفتار در مردم را ايجاد نماييم .

با اجراي برنامه خود مراقبتي بسياري از مشكلات نظام سلامت مرتفع خواهد شد.

عوامل موثر بر خود مراقبتي

عوامل زير در اتخاذ رفتار خود مراقبتي توسط هر فرد نقش اصلي دارند :

1- تقاضاي خود مراقبتي

2- توانمندي براي اتخاذ رفتار

3- حمايت هاي محيطي

1-تقاضاي خود مراقبتي:

تقاضا براي خود مراقبتي يعني هر فردي براي انجام رفتار خود مراقبتي بايد «بخواهد».براي ايجاد تقاضاي خود مراقبتي در ابتدا بايد از واژه سلامت درك درستي داشته باشيم يعني بدانيم كه سلامت داراي حيطه هاي جسماني، عاطفي، رواني ، اجتماعي و معنوي است . و از طرفي بايد براي وجود خود چنان ارزشي قائل شويم كه براي حفظ و ارتقاي سلامت خود ، درگير تلاش هاي آگاهانه شويم . در مرحله بعد بايد وضعيت سلامتخود را ارزيابي كرده و نيازها و كمبودهاي خود را براي رسيدن به وضعيت مطلوب سلامت مشخص نماييم. خودآگاهي، اولين گام براي برنامه ريزي به منظور خودمراقبتي است. براي خودمراقبتي بايد در مورد آنچه كه هستيم، آنچه كه مي خواهيم باشيم و دلايلمان براي چنين قصدي، ديدگاه روشني داشته باشيم و بعد بايد توانمند شويم تا آگاهانه و فعالانه، آنچه را كه مي خواهيم، تبديل به واقعيت كنيم.

2- توانمندي براي اتخاذ رفتار خود مراقبتي :

براي اينكه « قصد» خود را براي خود مراقبتي عملي نماييم . بايد از توانمندي كافي براي اقدام آگاهانه بر خوردار گرديم . براي داشتن انتخابي آگاهانه و توانمند لازم است، اطلاعات كافي در مورد موضوع ( بطور مثال كاهش عوامل خطر ساز بيماريهاي قلبي و عروقي ) داشته باشيم . براي بدست آوردن اين آگاهي مي توان از منابع معتبر و در دسترس مانند سايت هاي وزارت بهداشت و نشريات توزيع شده توسط شبكه هاي بهداشت و درمان استفاده نماييم. گاهي اوقات براي انجام يك اقدام ( بطور مثال اندازه گيري قند خون در بيماران ديابتي ) بايد مهارت لازم را از متخصصين مربوطه كسب نمود. البته براي هر اقدامي از جمله يك اقدام بهداشتي بايد به درجه اي از خودباوري برسيم كه توانايي دست زدن به اقدام موثر را در خود ببينيم . اين باور در صورتي در ما ايجاد خواهد شد كه مثلاً در حيطه سلامت اين احساس در ما وجود داشته باشد كه «مي توانيم بر سلامت خود تاثير گذار باشيم» و همچنين براي وجود خودمان و سلامتي آن ارزش قائل شويم .

آموختن مهارت هاي لازم براي ارزيابي وضعيت خود، تصميم گيري و اقدام ، در اتخاذ رفتار خود مراقبتي موثر مي باشد. مهارت تصميم گيري و حل مساله ، خود آگاهي ، مهارت هاي ارتباطي ، دست به اقدام زدن و ... از جمله مهارت هايي مي باشند كه مي توان آنها را علاوه بر تجارب زندگي و محيط خانوادگي ، از طريق گذراندن دوره هاي مربوطه در آموزشگاه ها كسب نمود.

3-حمايت هاي محيطي

محيط هاي حمايت كننده و تسهيل كننده ، بر روي « تقاضاي خود مراقبتي » و « توانمندي براي خود مراقبتي » تاثير گذار مي باشند. از اينجاست كه نقش شبكه حمايت اجتماعي شامل خانواده ، متخصصين سلامت ، نظام ملي مراقبت از سلامت ، نظام قانون گذار ، سازمان هاي غير دولتي و بين المللي آشكار مي شود.

مهمترين دستاورد تقويت خود مراقبتي اين است كه مردم تصميمات درستي درباره استفاده صحيح از مراقبت هاي بهداشتي بگيرند و رفتارهاي مراقبت از خود را به طور مناسب انتخاب و اجرا كنند.

توليد ابزارهاي خود تشخيصي مانند دستگاه اندازه گيري فشار خون ، وسايل خود پايشي مانند چك ليست ارزيابي سلامت ، آموزش به بيماران در خصوص عوارض جانبي دارو ونحوه مراقبت از اين عوارض ، بسيج هاي آموزشي و مهارت آموزي در زمينه شيوه زندگي سالم، و آموزش مهارت هاي زندگي به دانش آموزان از مصاديق حمايت از خود مراقبتي است .

كلام آخر اينكه ، با گسترش فرهنگ خود مراقبتي، در سايه مشاركت مردمي و همكاري هاي بين بخشي مي توان در پيشبرد برنامه هاي سلامت جامعه ، كاهش هزينه هاي سلامت تحميل شده بر دوش مردم و دولت ( شامل كاهش روز هاي غيبت از كار ، ويزيت بيماران ،عوارض بيماري ها و معلوليت ها، بستري در بيمارستان، مرگ و مير در كشور)، گام موثري برداشت.

نمونه برنامه خودمراقبتي در حيطه هاي :

جسمي

* 3 تا 4 بار در هفته پياده روي كنم.

* يك بار در هفته شنا كنم.

* يك ليوان اضافي آب در روز بنوشم.

* يك قطعه اضافي از ميوه در روز بخورم.

* ناهار خودم درست كنم به جاي اينكه فست فود بخورم.

* محيط زندگي خودم را سر و سامان بدهم. هر بار يك اتاق يا كمد لباس را مرتب كنم.

رواني وعاطفي

* ياد بگيرم كه وقتي لازم است بگويم نه، نه بگويم.

* زندگي در محل كار و خانه را از هم جدا كنم.

* احساسات خودم را بنويسم.

* با يك دوست يا مشاور مورد اعتماد صحبت كنم.

* به يك كلاس هنري بروم.

* به يك باشگاه ورزشي ملحق شوم.

* از يك موزه يا گالري بازديد كنم.

اجتماعي

* يك بار در هفته با دوستان خود ملاقات كنم.

* به گروه همسان خود ملحق شوم.

* شب را با همسر خود بگذرانم.

* پيك نيك هاي خانوادگي داشته باشم.

معنوي

* نمازم را به موقع بخوانم.

* هر روز قرآن بخوانم.

* به خانه سالمندان بروم و به مراقبت از سالمندان كمك كنم.

* وقتي را در طبيعت بگذرانم.

**سازمان هاي موثر به سلامت در حمايت و توانمندسازي ، انگيزش و تقويت خود مراقبتي نقش اساسي دارند .

**خود مراقبتي جايگزين مراقبت تخصصي و سازماني نيست بلكه مكمل آن و يكي از عوامل تعيين كننده ميزان و چگونگي استفاده از آن است .
                                                      آموزش سلامت معاونت بهداشتي
شما در برابر سلامت خود، خانواده و جامعه چه مسئوليتي داريد؟
Powered by DorsaPortal