معاونت بهداشتی
۱۳۹۹ يکشنبه ۱۷ فروردين
تاریخ: 1394/07/18 تعداد بازدید: 24
اثرات مسموميت با سرب بر سلامت انسان
سرب نوعي ماده سمي است كه در بدن انباشته شده و بر سيستم¬هاي مختلف بدن انسان تاثير مي¬گذارد و به خصوص براي كودكان كم سن و سال بسيار مضر و خطرناك است. اثرات مسموميت با سرب بر سلامت انسان

سيد محمد اسدي كارشناس ارشد HSE (ايمني، بهداشت محيط زيست)مركز بهداشت مازندران:

اثرات مسموميت با سرب بر سلامت انسان

Ø سرب نوعي ماده سمي است كه در بدن انباشته شده و بر سيستم­هاي مختلف بدن انسان تاثير مي­گذارد و به خصوص براي كودكان كم سن و سال بسيار مضر و خطرناك است.

Ø مواجهه كودكان با سرب همه ساله قريب به 600000 مورد جديد ناتواني­هاي هوشي كودكان را رقم مي­زند.

Ø سالانه حدود 143000 مورد مرگ در اثر مواجهه با سرب رقم مي­خورد كه بيشترين آن در مناطق درحال توسعه است.

Ø حدود نيمي از مسموميت­هاي ناشي از سرب در مناطق جنوب شرق آسيا روي مي­دهد و حدود يك پنجم در هر يك از دو منطقه غرب اقيانوس آرام و مديترانه شرقي اتفاق مي­ا­فتد.

Ø سرب در بدن انسان در مغز، كبد، كليه و استخوان­ها پخش مي­شود و به مرور زمان در دندان­ها و استخوان­ها ذخيره مي­شود. مواجهه با سرب در انسان از طريق تعيين ميزان سرب موجود در خون سنجيده مي­شود.

Ø حد مجازي براي مواجهه بدن انسان با سرب تعريف نشده است.

Ø مسموميت با سرب به طور كامل قابل پيشگيري است.

سرب يك ماده سمي طبيعي است كه در پوسته زمين يافت مي­شود. مصرف گسترده آن موجب آلودگي­هاي وسيع محيطي، مواجهات انساني و معضلات سلامت عمومي در اغلب نقاط جهان شده است.

مهمترين منابع آلودگي­هاي محيطي عبارتند از : معادن، تصفيه­خانه­ها، كارخانجات توليدي و فعاليت­هاي بازيافتي و در بعضي كشورها، مصرف مستمر رنگ­هاي حاوي سرب و بنزين سرب دار. بيشتر از سه چهارم مصرف سرب در جهان مربوط به كارخانجات سازنده باتري­هاي اسيدي سرب دار براي وسايل نقليه موتوري است. سرب همچنين در بسياري از محصولات ديگر مانند مواد رنگي، نقاشي­ها، لحيم كاري، شيشه­هاي رنگي، گلدان­هاي كريستال، مهمات، لعاب­هاي سراميكي، جواهرات، اسباب بازي­ها و برخي لوازم آرايشي و داروهاي سنتي مورد استفاده قرار مي­گيرد. استفاده از لوله­ها يا اتصالات سربي در سيستم آبرساني احتمال آلودگي آب آشاميدني را نيز به­دنبال دارد. در حال حاضر اغلب سرب مورد استفاده در بازار حاصل فعاليت­هاي بازيافتي است.

كودكان كم سن و سال نسبت به مسموميت با سرب بسيار آسيب پذيرند و سرب تاثيرات فراوان و پايداري بر سلامت آن­ها ب‍وي‍‍ژه تكامل مغز و سيستم عصبي شان مي­گذارد. سرب همچنين تاثيرات طولاني مدتي بر بالغين مي­گذارد كه از آنجمله مي­توان به افزايش فشار خون و آسيب كليوي اشاره نمود. مواجهه زنان باردار با مقادير بالاي سرب نيز موجب سقط جنين، زايمان بچه مرده، زايمان پيش از موعد، وزن كم موقع تولد و ناهنجاري هاي مادرزادي مي­گردد.

منابع و راه­هاي مواجهه:

مردم از طريق منابع محيطي و شغلي در معرض مواجهه با سرب قرار مي­گيرند. كه عمدتاً عبارتند از:

  • استنشاقي: استنشاق ذرات سرب ناشي از سوختن مواد حاوي سرب، براي مثال هنگام ذوب كردن يا بازيافت غير رسمي، كندن رنگهاي حاوي سرب و استفاده از بنزين­هاي حاوي سرب و......
  • گوارشي: بلع گرد و غبار آلوده به سرب، مصرف آب (از لوله هاي سربي)، مصرف مواد غذايي (از ظروف داراي روكش سربي و يا ظروف نگهداري غذا كه داراي اتصالات سربي است).

استفاده از برخي مواد آرايشي وداروهاي سنتي نيز از راه­هاي ديگر مسموميت با سرب به حساب مي­آيد.

كودكان كم سن و سال در معرض بالاي مسموميت با سرب مي­باشند زيرا در استعمال مقادير مشابه، 4- 5 برابر بيش از بالغين سرب جذب مي­كنند. همچنين كنجكاوي ذاتي كودكان و عادت متناسب با سن دست به دهان بردن در كودكان كم سال موجب به دهان بردن و بلعيدن اشياي آلوده به سرب يا داراي روكش سربي همچنين خاك، گرد و غبار آلوده به سرب يا پوسته­هاي كنده شده رنگ هاي حاوي سرب مي­گردد. اين روش انتقال در كودكان داراي پيكا (ولع پايدار و اجباري براي خوردن مواد غير خوراكي) بيشتر است و بصورت كندن و خوردن تكه هاي رنگ حاوي سرب از ديوار، چارچوب درب و مبلمان ديده مي­شود. مواجهه با خاك و گرد و غبار آلوده به سرب حاصل از بازيافت باتري­ها ويا در معادن موجب مسموميت­هاي شديد با سرب و مرگ و مير تعداد زيادي از كودكان كم سن و سال در كشورهاي سنگال و نيجريه شده­است.

سرب پس از ورود به بدن در ارگانهايي نظير مغز، كليه­ها، كبد و استخوان­ها پخش مي­شود. بدن به مرور زمان سرب را در دندان­ها و استخوان­ها ذخيره مي­كند. سرب ذخيره شده در استخوان­ها ممكن است طي بارداري مجدداً به حركت درآيد و وارد جريان خون شود، لذا جنين در معرض مواجهه با سرب قرار گيرد. كودكان دچار سوء تغذيه بيشتر مستعد به مسموميت با سرب مي­باشند زيرا بدن آن­ها در هنگام كمبود ساير مواد، از جمله كلسيم، جذب بيشتري دارد. كودكان خيلي كم سن(حتي از دوران جنيني) و كودكان فقير در معرض بيشترين خطر مي­باشند.

تاثيرات مسموميت با سرب بر سلامت كودكان:

سرب تاثيرات فراواني بر سلامت كودكان دارد. در مواجهه با مقادير زياد، سرب به مغز و سيستم عصبي مركزي حمله كرده و باعث ايجاد كما، تشنج و حتي مرگ مي­شود. كودكاني كه بعد از مسموميت­ با سرب زنده مي­ماند اغلب دچار عقب ماندگي­هاي ذهني و ناهنجاريهاي رفتاري مي­شوند. امروزه متوجه شده­اند كه مقاديراندك مواجهه كه حتي منجر به بروز علايم آشكاري هم نمي­شود عليرغم آنكه در گذشته بي خطر شناخته شده بود، مي­تواند طيفي از آسيب­ها را در سيستم­هاي مختلف بدن ايجاد كند. به طور مشخص و ويژه سرب بر تكامل مغزي تاثير گذاشته و موجب كاهش بهره هوشي (IQ)، تغييرات رفتاري مانند كاهش دامنه تمركز و توجه، افزايش رفتارهاي ضد اجتماعي و افت تحصيلي مي­شود. همچنين مواجهه با سرب باعث كم خوني، افزايش فشار خون، نارسايي كليوي، ايمنوتوكسيسيتي و آسيب به سيستم باروري مي­گردد. بنظر مي­رسد تاثيرات رفتاري و عصبي ناشي از سرب برگشت ناپذيرند.

حد مجازي براي غلظت سرب در خون شناخته نشده است. البته هر چه ميزان مواجهه با سرب افزايش يابد، دامنه و شدت علائم و تاثيرات آن نيز افزايش مي يابد. حتي غلظت كمتر از 5 ميكروگرم در دسي ليتر كه در گذشته به­عنوان سطح مجاز شناخته شده بود، مي­تواند باعث كاهش بهره هوشي كودكان، ناهنجاري­هاي رفتاري و مشكلات تحصيلي شود.

باز هم جاي خوشنودي است كه حذف موفقيت­آميز بنزين حاوي سرب در اغلب كشورها منجر به كاهش غلظت سرب خون در سطح جمعيت شده­است. هم­اكنون تنها در شش كشور جهان همچنان از بنزين­هاي حاوي سرب استفاده مي­شود.

پاسخ سازمان جهاني بهداشت

سازمان جهاني بهداشت، سرب را به عنوان يكي از ده عامل مهم شيميايي موثر در سلامت عمومي جامعه شناسايي كرده و حفظ سلامت كارگران، كودكان و زنان در سنين باروري را نيازمند مشاركت همه اعضا دانسته است.

سازمان جهاني بهداشت هم اكنون درحال تهيه گايدلاين­هاي پيشگيري و مديريت مسموميت با سرب است تا با گايدلاين­هاي مبتني بر شواهد راهگشاي سياستگزاران، متوليان سلامت عمومي و صاحبنظران نظام سلامت براي حفظ سلامت كودكان و بالغين در مواجهه با سرب باشد.

از آنجاييكه رنگهاي حاوي سرب يكي از منابع پايدار مواجهه در بسياري از كشورها است. سازمان جهاني بهداشت با مشاركت برنامه حفاظت از محيط زيست سازمان ملل عزمي جهاني را براي حذف استفاده از رنگ­هاي حاوي سرب آغاز نموده­است. اين در واقع مشاركتي نوآورانه براي تمركز و سرعت بخشيدن به اهداف تعيين شده براي كاهش مواجهه كودكان با سرب (بدنبال مصرف رنگ­هاي حاوي سرب) و كاهش مواجهات شغلي با اين رنگ­ها است. هدف نهايي اين است كه كارخانجات توليدي و بازار را وادار به حذف رنگ­هاي حاوي سرب كنند تا در نهايت ريسك مواجهه با سرب به­دنبال مصرف اين رنگ­ها كاهش يابد.

 

اثرات مسموميت با سرب  بر سلامت انسان
Powered by DorsaPortal