معاونت بهداشتی - سلامت روان
۱۴۰۰ دوشنبه ۵ مهر
br ENGLISH
رفتارهاي پر خطر جنسي

بنام خدا

 

رفتارهاي پر خطر جنسي

 

يكي از معضلات كنوني جامعه عدم اطلاع كافي نوجوانان و جوانان ما از رفتارهاي پر خطر جنسي است و متاسفانه اين عدم آگاهي سبب مي‌شود تا اين اميدان آينده نسلي بيمار و ناسالم از لحاظ روحي و جسمي باشند و متعاقب آن مشكلات اقتصادي و اجتماعي جبران ناپذيري به پيكر خانواده و جامعه وارد آيد. لذا پيشگيري از اين معضلات با آموزش صحيح و اطلاع رساني به موقع، مي‌تواند به عنوان عاملي نجات بخش، سبب كاهش چشمگير اين مشكلات گردد.

رفتار جنسي ناسالم (UnsafeSex) و رفتارهاي جنسي پرخطر كدامند؟

تعريف رفتار پر خطر جنسي عبارتست از هر گونه تماس جنسي كه در آن فرد از سلامت خود يا شريك جنسي خود ‌آگاه نباشد. كه عبارتند از:

داشتن شركاي جنسي متعدد

تماس‌هاي جنسي نامعمول (تماس مقعدي و دهاني)

متوسل شدن به خشونت در زمان تماس جنسي

مصرف الكل، مواد مخدر و يا روانگردان قبل از برقراري تماس جنسي

تماس جنسي محافظت نشده (عدم استفاده از كاندوم)

انتقال ايدز از طريق اعتياد و رفتارهاي پرخطر جنسي از يكديگر قابل جدا كردن نيست چرا كه يكي تمام و ديگري آغاز مي‌شود.

نگاهي به  آمار رواج بيماري ايدز در كشور كه در سالهاي اخير افزايش داشته است ،نشان از افزايش رفتارهاي  پرخطر جنسي دارد  كه بخش اعظم آن در قالب روابط جنسي با فاحشه ها جاي ميگيرد.

رفتارهاي جنسي پرخطر رفتارهايي هستند كه فرد را در معرض خطر بيشتر انتقال و آلودگي عفونت‌هاي منتقله از راه جنسي قرار مي‌دهند. هنگامي كه زني نزديكي واژينال يا مقعدي بدون كاندوم با مردي كه عفونت‌هايي در اعضا تناسلي خود دارد برقرار كند، او هم ممكن است آلوده شود. به همين شكل مرد هم مي‌تواند عفونت را از زن بگيرد. هنگامي كه يك زن روابط جنسي و محافظت نشده (بدون كاندومي با كيفيت خوب) با مردان زيادي دارد، آن‌گاه خطر آلوده شدن چندين برابر افزايش مي‌يابد. معمولاً در زمان آميزش جنسي واژينال يا مقعدي، به خصوص وقتي كه لوبريكاسيون ناكافي است خطوط ظريف واژن يا مقعد، ممكن است پارگي‌هاي كوچكي پيدا كنند و باعث شود خون و مايعات تناسلي با هم مخلوط شده، عفونت‌ها از دستگاه تناسلي فردي به شريك جنسي‌اش منتقل شود. چنين عفونت‌هايي، عفونت‌هاي منتقله از راه جنسي  ناميده مي شوند.

مهم‌ترين علل ابتلا به ايدز كه از سال 65 به اين سو ثبت شده، وسايل مشترك در مصرف مواد مخدر 69/7 درصد، رابطه جنسي 9/8 درصد، دريافت خون و فرآورده‌هاي خوني 1/1 درصد و انتقال از مادر به كودك 0/8 درصد بوده است كه راه انتقال در 18/6 درصد از اين گروه نيز تاكنون نامشخص مانده است. در مقايسه اين آمار با مواردي كه ابتلاي آنان به ايدز در سال 1389 گزارش شده است، اعتياد تزريقي 66/2 درصد، برقراري روابط جنسي 20/8 درصد و انتقال از مادر مبتلا به كودك 7/2 درصد را تشكيل داده و در 10/3 درصد از موارد شناسايي شده در اين سال راه انتقال نامشخص بوده است.با مقايسه اين آمار كاملاً مشخص است كه سهم انتقال ايدز از طريق تماس جنسي، آن هم در آمارهاي كاملاً رسمي با رشد بيش از 100 درصدي همراه شده كه با اين حساب قطعاً در عمل آمار انتقالهاي جنسي بيش از اين است.

پاييز سال ۸۹ بود كه وزير بهداشت  وقت يعني مرضيه وحيد دستجردي  در اقدامي بي‌سابقه در برابر دوربين‌هاي تلويزيوني و خبرنگاران در حاشيه نشست با مدير اجرايي برنامه مشترك سازمان ملل‌متحد در زمينه «ايدز» اعلام كرد كه آتشفشان ايدز در راه است و با اعداد و ارقام، ادعاي خود را مستند كرد.

ابتلاي بيماران تالاسمي و هموفيلي، موج نخست ايدز در كشور بود؛ اگرچه به اعتقاد مسوولان ذي‌ربط اين تنها آمار رسمي است و مبتلاياني كه به آنها دسترسي وجود ندارد، بسيارند. غربالگري فرآورده‌هاي خوني نخستين اقدام كميته كشوري مبارزه با ايدز بود و بيشترين بار اين كميته به دوش وزارت بهداشت، اما امروز نهادهاي ديگري نيز پايشان در كمك‌رساني به مبتلايان به ايدز گير است. از سازمان بهزيستي گرفته تا ستاد مبارزه با موادمخدر هريك در اين امر دخيل هستند.

موج دوم ايدز با ابتلاي معتادان تزريقي از طريق استفاده از سرنگ مشترك آلوده بروز كرد و حالا موج سوم از طريق رفتارهاي پرخطر جنسي جان گرفته است.

ذر هر حال آنچه مسلم است، تلاش براي ايجاد تغييرات فرهنگي كه بتواند شيوع آسيب‌هايي نظير روابط نامشروع و در نتيجه ايدز  را كنترل كند ضروري به نظر مي‌رسد، اما وقتي از بيماري قابل انتقال مهلك سخن  گفته مي شود كه تبعات شديد اجتماعي نيز دارد، نمي‌توان تنها به اقدامات فرهنگي زمان‌بر بسنده كرد.

به عبارت ديگر، اقداماتي كه در نهايت جوانان را به ازدواج و تشكيل خانواده ترغيب كند و از برقراري تماس‌هاي جنسي ناايمن باز دارد، در يك دوره‌ زماني طولاني‌مدت به ثمر خواهد نشست و تا آن زمان اقدامات ديگري مورد نياز است. اقداماتي نظير آگاه كردن جامعه و به خصوص جوانان از تبعات روابط محافظت نشده‌ جنسي.

اجراي برنامه‌هاي كاهش آسيب در معتادان ازجمله دادن سرنگ، استفاده از متادون به جاي مصرف موادمخدر تزريقي و همچنين ارايه وسايل پيشگيري در جهت كنترل رفتارهاي پرخطر جنسي و كاهش بروز هپاتيت C در معتادان تزريقي بسيار موثر بوده است.

مخفي نگاه داشتن برخي ناهنجاري ها به بهانه كنجكاو(!) نشدن جوانان نمي تواند روند قابل قبولي در پيشگيري از آسيب باشد. متاسفانه پارتي ها به علت همخواني زياد با تمايلات غريزي جوانان به علت عدم توجه به ارزش آموزي در سياستگذاري ها به محمل مناسبي براي تباه كردن روح و روان جوانان مبدل شده اند.

دبير انجمن بيماري‌هاي عفوني كشور گفت: رفتارهاي پرخطر جنسي در كشور بالا رفته است و بيماري‌هاي آميزشي طي چند سال اخير در كشور 5 برابر شده است.

حسايت‌هاي موجود در جامعه نسبت به بيماري ايدز و اطلاع رساني در مورد آن تا بدانجا پيش رفته كه در برخي شهر‌ها كليه اقدامات مربوط به آموزش و فرهنگسازي مسائل مربوط با راه‌هاي پيشگيري از آن با مخالفت‌هاي جدي و حتي برخورد شديد افراد و جريان‌هاي متعصب روبرو مي‌شد.

متاسفانه در سالهاي اخير شيوع مصرف داروهاي روان گردان در ميان جوانان و نوجوانان گسترش بيشتري يافته و اين دارو‌ها علاوه بر اثرات تخريبي كه در سيستم اعصاب دارد منجر به افزايش رفتارهاي پرخطر جنسي و ايجاد ميل كاذب مي‌شود.

شيوع مبتلايان ايدز در زنان از طريق ارتباط جنسي نيز در حال گسترش است. عموما ۵۰ درصد انتقال از طريق ارتباطات جنسي و شركاي جنسي متعدد است كه زنان خياباني در آن نقش مهمي دارند و روز به روز نيز در حال بيشتر شدن است. در حال حاضر ۹۲ درصد از مبتلايان مردان هستند و ۸ درصد زنان. اما با شيوع بيشتر اين بيماري از طريق تماس جنسي قاعدتا تعداد زنان بايد افزايش بيشتري يابد.

عليرغم توجه غالب كشورهاي جهان به موضوع ايدز، و برنامه‌هاي گسترده آموزشي، رسانه‌اي و و فرهنگي در خصوص راه‌هاي پيشگيري از آن، اين مسئله هيچگاه به عنوان يك اولويت در برنامه تأليف كتاب‌هاي درسي، طرح‌هاي آموزشي، فيلم‌ها و سريال‌ها و ساير ابزارهاي فرهنگي و اطلاع رساني مورد توجه قرار نگرفته است.

ر جهان روشهاي مطمئن و معتبري بر پايه تجربه‌ها و نتايج مهم وجود دارد اما استفاده از آن‌ها در ايران مستلزم تعامل موثر آموزش دهندگان و آموزش گيرندگان است كه به عزم ملي و بسيج عمومي نياز دارد اما متاسفانه هنوز اين اتفاق نيفتاده ورسانه‌هاي ديداري و شنيداري در اين زمينه مقطعي عمل مي‌كنند و در دو سه مناسبت سالانه خاص مانند هفته ايدز و هفته سلامت به اين بيماري مي‌پردازند.

ررسي هرآنچه در موضوع ايدز در كشور اتفاق افتاده و در جريان است نشان مي‌دهد ابعاد ماجرا بايد جدي‌تر از قبل مورد توجه قرار بگيرد و فارغ از تابوهاي خود ساخته و تعصبات كور برنامه‌اي كلان جهت آموزش و آگاهي سازي اجتماع در دستور كار همه دستگاه‌ها و نهاد‌هاي متولي امور اجتماعي، فرهنگي و رسانه‌اي كشور قرار بگيرد.

امروز با حدود ۲۰ هزار بيمار رسمي مبتلا به ايدز روبرو هستيم و شمار غير رسمي مبتلايان نيز چندين برابر پيس بيني مي‌شود، چند سالي است كه زنگ خطر شيوع از طريق ارتباط جنسي بلند شده و اينبار مسئولين رسمي كشور نيز وضعيت هشدار را پنهان نكرده‌اند و از اين رو بايد قدر لحظه‌هاي فعلي را دانسته و دست به كار شد تا افسوس فرجام سالهاي پيش روي ما نباشد.

ارائه خدمات درمان و كاهش آسيب به همه افراد مبتلا به HIV/AIDS بايد فارغ از هرگونه نژاد و مليت باشد و مراكز گذري بايد به گروه‌هاي پرخطر مهاجرين برحسب وظيفه انساني، خدمات درمان و كاهش آسيب را ارائه كنند.

بهداشت بدون اينكه آموزش تدوين‌شده‌اي در جامعه باشد، سينه‌به‌سينه در جامعه گسترش پيدا مي‌كند و به طور معمول از طريق خانواده به نسل‌هاي بعدي منتقل مي‌شود، اما همين خانواده‌ها هيچ گاه آموزش جنسي به فرزندان‌شان نمي‌دهند، بنابراين نقش آموزش جنسي به‌گونه‌اي است كه در يك مقطع خاص تاكيد و توجه بيشتري بايد نسبت به آن صورت بگيرد، زيرا با اينكه سير سنتي آموزش از طريق خانواده صورت مي‌گيرد، اما متاسفانه خلأهاي زيادي در زمينه آموزش بهداشت جنسي و آموزش جنسي در جامعه وجود دارد، آموزش بهداشت جنسي بايد در سطوح مختلف به عنوان يكي از عملكردهاي مهارت زندگي وجود داشته باشد كه بتواند مانع وقوع برخي اختلالات و فجايع در سال‌هاي بعدي بشود.

در اين زمينه بايد چالش‌هاي پيش روي جامعه خودمان را هم مد نظر قرار دهيم. در موضوع آموزش بهداشت جنسي با توجه به فرهنگ و اخلاق يك جامعه نمي‌توانيم كتابي را در اين زمينه از كشورهاي غربي ترجمه كنيم و به عنوان الگوي بهداشت رواني و جنسيت جامعه ارايه كنيم. بنابراين در آموزش بهداشت جنسي بايد براساس اخلاقيات جامعه كه مخلوطي است از آداب، رسوم، سنن، فرهنگ و دين طرح خود را تعريف و تدوين كنيم.

مساله ايدز و رفتارهاي پرخطر جنسي به دليل تقاطع با بعضي مسايل شرعي و قانوني در ايران با حساسيت ويژه‌اي پي گرفته مي‌شود. حساسيت اخلاقي و انضباطي جامعه روي روابط خارج از ضوابط قانوني نيز اگر نگوييم بيشتر، كمتر از حساسيت مراجع قانوني و قضايي نيست. به همين دليل تهيه آمار دقيق و قابل اتكا از اين روابط پيچيدگي‌هاي خاص خود را دارد.

اطلاع‌رساني ناچيز در برابر تهديدي بزرگ

با شفاف‌سازي، اطلاع‌رساني و با كمك رسانه‌ها به طور قطع در اين زمينه نيز موفق مي‌شويم.

متاسفانه به طور كلي همواره اعتماد مردم در اين زمينه‌ها كم بوده است. اما شايد اگر در رابطه با ايدز مسؤولان، اطلاع‌رساني شفاف‌تري داشته باشند، مردم به آنها بيشتر اعتماد كرده و راحت‌تر به سوي مراكز مشاوره رفتاري روي آورند.

 

گروه سلامت رواني، اجتماعي، اعتياد و الكل

 

 

 

1394/07/13
Powered by DorsaPortal